(Bài đăng trên tạp chí Người Đẹp số 371, tháng 5.2015)

Buổi sáng Sài Gòn hối hả. Nắng mùa này cũng vội vã lên cao. Gay gắt. Gốc bàng nhỏ tỏa bóng mát hiếm hoi cho quán cóc bên góc phố. Lác đác vài khách ăn sáng và trốn cái nóng hầm hập.

Lão mù dò dẫm nhích từng bước chậm. Không một ai buồn để ý đến, ai cũng biết lão bán nhang dạo quanh khu vực này. Lão chỉ bán chứ nhất định không xin ai.

Bà mẹ bồng đứa bé trên tay bước vội len lỏi dưới mái hiên. Tay đỡ bình sữa, tay cầm chặt xấp vé số. Ánh mắt nài nỉ.

Từ xa, dáng người phụ nữ trung niên thất thần, khập khiễng. Trên đầu chích vòng khăn trắng như khăn tang. Thì đó đúng là vòng khăn tang! Bà mẹ già hơn 90 vừa mất, vô gia cư nên quàn tạm gầm cầu thang chung cư cũ gần đó, chỉ mong xin được ít tiền cho cái áo quan, bà cụ mất cũng từ hồi khuya rồi… Con đường này ai cũng biết mẹ con bà bán rau dạo, sống nhờ gầm cầu thang nhiều năm nay. Giờ đến chết rồi vẫn vất vưởng, vẫn tạm bợ. Tội! Nghĩa tử là nghĩa tận, nhưng cũng chỉ xin được vài trăm, chẳng tới đâu. Có người đề nghị, ra phường xin đi, chắc có quỹ. Bao nhiêu ánh mắt và tiếng chật lưỡi vẫn với theo bóng anh xe ôm và người phụ nữ rẽ vào con đường đến ủy ban phường.

Bỗng. Cả con phố nhỏ nhốn nháo, táo tác. Công an dọn dẹp lòng lề đường! Khách phải đứng hết cả ở gốc bàng, tay bưng tô, ly, tách… Hỗn loạn.

Dưới lòng đường, ba chiếc xe hơi bạc tỷ vẫn đậu thật bình yên và an toàn dưới bóng bàng hiếm hoi. Bình yên nhất…

Nắng vẫn gay gắt. Bầu trời không một gợn mây.

(An Khôi)

MADONNA – BIỂU TƯỢNG NỮ QUYỀN

(Bài trên tạp chí Người Đẹp số 371, tháng 5.2015)

Một đêm hè năm 1970, bé gái 12 tuổi Madonna Ciccone thu hút toàn bộ sự chú ý của mọi người trên sàn nhảy của trại hè vùng Michigan. Cô bạn Moira McFarland vẫn còn nhớ như in những bước nhảy khiến mọi người phải bước lùi lại và chiêm ngưỡng một ngôi sao rồi sẽ sớm toả sáng.

Thời thơ ấu và con đường đến với âm nhạc

Madonna Louise Veronica Ciccone sinh ngày 16 tháng 8 năm 1958 tại thành phố Bay, tiểu bang Michigan nước Mỹ. Cô là con thứ ba trong số sáu người con của kỹ sư gốc Ý Silvio Tony P.Ciccone và Madonna Louise Fortin, người Canada gốc Pháp.

Tuổi thơ của Madonna kém may mắn khi mẹ cô qua đời vì bệnh ung thư vú năm 1963 ở tuổi 30, khi cô mới lên 5. Madonna từng thổ lộ việc sớm mất mẹ là điều đau đớn nhất cô từng phải trải qua và cũng là thời gian khủng hoảng nhất trong cuộc đời. Sau đó ít lâu, cha của cô kết hôn bà quản gia Joan Gustafson, họ có với nhau hai người con. Về việc cha mình đi bước nữa, Madonna từng nói: “Khi còn bé, tôi không thể chấp nhận người mẹ kế. Ngày xưa tôi rất cay nghiệt với bà ấy”.

Madonna không được sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật, mặc dù người cha luôn bắt buộc những đứa trẻ trong gia đình Ciccone phải học nhạc. Madonna không được đào tạo về thanh nhạc và cũng không có giọng hát bẩm sinh. Không giống những ca sĩ khác, niềm đam mê lớn nhất của Madonna là vũ đạo chứ không phải ca hát. Ngay từ nhỏ, Madonna đã cố thuyết phục cha mình cho theo học múa ballet.

Sau khi tốt nghiệp phổ thông năm 1975, cô nhận được học bổng khiêu vũ của đại học Michigan. Năm 1977, được sự ủng hộ của thầy, khi đang học năm thứ hai Madonna đã bỏ học để đến New York theo đuổi sự nghiệp của một vũ công.

Tại New York, Madonna đã trải qua nhiều khó khăn chồng chất về tài chính với cuộc sống tạm bợ. Cô làm việc ở tiệm bánh với mức lương rẻ mạt, thậm chí có những lúc phải làm người mẫu khỏa thân. Madonna có cơ hội học nhảy với Mathar Graham, Pearl Lang và sau đó làm việc với nhiều vũ đoàn như Alvin Ailey và Walter Nicks. Không lâu sau đó, Madonna gặp nhạc sĩ guitar Dan Gilroy và cùng với anh thành lập ban nhạc rock Breakfast Club. Lần đầu tiên cô hát chính trong ban nhạc, bên cạnh đó cô còn chơi trống và guitar.

Năm 1980, Madonna và người bạn trai cũ Stephen Bray thử viết một số bản nhạc disco, dance rồi cho ghi âm và biểu diễn tại một số câu lạc bộ ở New York. Những thử nghiệm đầu tiên của cô gây ấn tượng mạnh cho DJ Mark Kamins và được anh giới thiệu cho Seymour Stein, người sáng lập hãng Sire Records, thuộc Warner Bros Records. Sự nghiệp âm nhạc chuyên nghiệp của Madonna bắt đầu từ đây.

Nhìn lại chuyến đi của mình tới New York, Madonna tâm sự: “Khi tôi tới New York, đó là lần đầu tiên tôi được đi máy bay, lần đầu tiên tôi gọi một chiếc taxi, lần đầu tiên với tất cả mọi thứ. Và trong ví của tôi chỉ vẻn vẹn có 35 đô-la. Không nghề nghiệp, không bạn bè, không nhà cửa. Đó là việc dũng cảm nhất mà tôi từng làm trong đời”.

Điều gì đã khiến một cô gái không có giọng hát thật sự tốt, một mình đến New York chỉ với 35 đô-la trong túi ngày ấy trở thành Nữ hoàng nhạc pop, một trong những ca sĩ có tầm ảnh hưởng mạnh mẽ nhất tạo nên diện mạo cho nền âm nhạc đại chúng? Điều gì đã giúp cô vượt qua các diva nhạc pop có chất giọng thiên bẩm để trở thành nữ ca sĩ có lượng tiêu thụ đĩa lớn nhất thế giới? Điều gì đưa tên cô vào bảo tàng Rock’n Roll Hall of Fame, là bảo tàng danh giá mà trong các diva thì chỉ có Aretha Franklin mới được đề tên, và hơn hết giữ được phong độ cho tới ngày nay?

“Tôi là một vũ công đẳng cấp!”

Niềm đam mê và tài năng vũ đạo đã tạo nên đẳng cấp và sự khác biệt cho những buổi trình diễn của Madonna. Chỉ cần nhìn những bước nhảy và động tác điêu luyện của cô trên sân khấu là đủ hiểu cô đã phải nỗ lực thế nào với niềm đam mê này. Khi được hỏi “cô hát, cô sáng tác, cô nhảy, cô chơi đàn guitar, cô nhiều tài quá! Vậy cô thấy cái gì mình giỏi nhất?”. Madonna đã trả lời đầy tự tin: “Tôi là một vũ công đẳng cấp!”

Phong cách biểu diễn của cô phóng khoáng, tự do, luôn biết cách tự làm mới. Madonna có thể khuấy đảo cả một sân khấu lớn chỉ một mình cùng với những động tác dance hấp dẫn kết hợp ballet đặc trưng.

Với Madonna, mọi giới hạn trên sân khấu là vô nghĩa. Nếu bước vào thế giới âm nhạc của Madonna, bạn hãy quên đi những nguyên tắc ứng xử thông thường trong âm nhạc. Hãy thoả sức tưởng tượng sáng tạo, tha hồ lập dị, ma quái nhưng không hề rẻ tiền, thấp kém. Madonna là mẫu nghệ sĩ tạo ra trào lưu âm nhạc, vẽ nên thời trang và biến tất cả chúng thành một vũ khí đáng sợ trong các liveshow khiến bạn không bao giờ quên được.

Madonna luôn cố gắng phát huy hết phẩm chất nữ giới vào dance để chứng minh quyền lực phụ nữ của mình, cũng là cách đấu tranh bình đẳng giới của cô. Sự thể nghiệm của cô mãnh liệt bản năng, đào sâu đến ngõ ngách tâm thức làm thăng hoa phẩm chất nữ giới riêng có, chứ không phải là sự mờ nhạt đơn thuần.

Madonna biết cách làm cho đàn ông phải thèm muốn, nhưng không thể chạm vào được, biết thể hiện một thứ quyền lực ẩn kín của người phụ nữ, thách thức những tư tưởng lỗi thời, kìm kẹp phụ nữ. Thiên hướng nghệ thuật này được Madonna xác định rõ ràng khi nói về album Bedtime Stories: “Toàn bộ ý tưởng của tôi về việc giành lại quyền lực là sử dụng tất cả những gì mình có. Để tồn tại thành công trong một thế giới của đàn ông thì bạn không được sống giống như đàn ông, ăn mặc giống như đàn ông, hay suy nghĩ giống như đàn ông“.

“Biểu tượng Sex” vĩ đại nhất

Trong thế kỉ 20, chúng ta đã chứng kiến nhiều “quả bom sex” huyền thoại như Marylin Monroe, Elizabeth Taylor, Brigitte Bardot… Tất cả đều có điểm chung là nhan sắc diễm lệ, cơ thể quyến rũ và đầy nữ tính. Nhưng Madonna thì khác, cô định nghĩa lại khái niệm “sexy”, không chỉ dừng lại ở sự quyến rũ đơn thuần, mà đó là cách mạng, tình dục, quyền lực, nổi loạn và nghệ thuật.

Tháng 10 năm 2006, Madonna vượt qua huyền thoại Marilyn Monroe để được bầu là “Biểu tượng sex lớn nhất mọi thời đại”. Đánh giá của hội đồng bình chọn đã nói lên tất cả: “Không ai có thể làm được như Madonna. Cô ấy biết kết hợp hài hoà giữa tình dục và nghệ thuật. Những việc làm đó của Madonna đã tạo được hứng khởi cho khán giả và người hâm mộ. Trong khi có rất nhiều ngôi sao trẻ khác gợi cảm và sexy hơn nhưng họ thật sự không biết kết hợp giữa sex và những gì công chúng muốn được thưởng thức”.

Vẻ quyến rũ của Madonna chưa bao giờ là kiểu yếu mềm như Marylin, cô luôn thể hiện mình là người mạnh mẽ, từ thể chất đến tính cách, như lời cô nhắc nhở: “Tôi có thể ban cho anh một đêm, nhưng đừng dại mà động vào tôi, nếu không tôi sẽ đấm vỡ mặt anh ra!”. Ở cô, luôn toát ra bản năng giới tính, số mệnh tạo ra Madonna là người phô bày bản thân, nhưng dường như là người thích tự ve vuốt mình hơn là khêu gợi lòng ham muốn và chấp nhận của đàn ông. Cứ như vậy, bằng việc phô bày giới tính và tính dục đến cùng cực, Madonna đã đả phá tất cả những quan điểm cổ hủ, lỗi thời, tiến thêm một nấc thang nữa trong tư tưởng giải phóng phụ nữ.

Ngay từ những bước đầu sự nghiệp biểu diễn, chẳng ai có thể quên màn trình diễn “Like a Virgin” của Madonna tại MTV Awards 1984. Cô cách tân táo bạo chiếc váy cưới dài truyền thống bằng cách cắt phăng đến tận gối ngụ ý giải phóng phụ nữ khỏi bế tắc, yếu đuối trong hôn nhân. Ca khúc “Như một trinh nữ”, nhưng Madonna biểu diễn đầy những tư thế gợi tình, mô phỏng các động tác làm tình trên sân khấu. Màn trình diễn lập tức gây xôn xao dư luận, nhưng không thể phủ nhận đó là phát súng đầu tiên giải phóng cho các nghệ sĩ nữ được phép biểu diễn một cách gợi cảm, cởi mở hơn, mở ra một chương mới trong lịch sử trình diễn âm nhạc.

Madonna xứng đáng là một “biểu tượng sex” lớn nhất mọi thời đại, đã biến sex từ một phạm trù thầm kín cấm kỵ trở thành một mã văn hóa, một biểu tượng nghệ thuật được đại chúng chấp nhập. Chỉ có cô mới dám và đủ sức biểu đạt sex một cách tự nhiên và nghệ thuật đến thế. Luôn luôn đi trước thời đại, chính Madonna đã đưa sex trở thành một phần không thể thiếu của ngành âm nhạc trình diễn. Nói không quá lời, có thể xem đây là một trong những cống hiến lớn nhất của Madonna với nghệ thuật và nền văn hóa đại chúng.

Những ca sĩ đàn em khi sử dụng sex làm chất liệu sáng tạo và thể hiện đều chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Madonna như Lady Gaga, Britney Spears, Beyonce, Rihanna, Miley Cyrus, Katy Perry, Christina Aguilera… Nhưng chưa ai có thể thành công như Madonna.

Thành công rực rỡ

Đến nay, sự nghiệp âm nhạc của Madonna bao gồm hơn 200 giải thưởng các loại. Trong đó nổi bật nhất phải kể đến 7 giải Grammy và 53 giải Billboard Music chỉ tính trong thị trường Mỹ. Madonna cũng nằm trong danh sách các nghệ sĩ nước ngoài dành nhiều giải thưởng nhất tại thị trường Anh và châu Âu. Đặc biệt, cô là số ít các nghệ sĩ chiến thắng ở những phong cách không phải sở trường như “R&B” hay Hiphop – Rap ở các giải quan trọng. Cô luôn là trở thành “nữ hoàng bán vé” của bất cứ show diễn nào. Trong “MDNA tour” 2012, Madonna đã mang về 305 triệu đô, trở thành nữ nghệ sĩ hơn 55 tuổi đầu tiên (và có thể là duy nhất) có show diễn thành công nhất vòng quanh thế giới trong một năm, theo thống kê của Forbes.

Madonna cùng với Michael Jackson trở thành huyền thoại đương đại của âm nhạc thế giới. Cô là “Top 70 phụ nữ quyền lực nhất thế giới”, “Top 100 nghệ sĩ nữ vĩ đại nhất thế giới” và cũng là “Top 25 phụ nữ có ảnh hưởng nhất thế kỷ 20” do Time bình chọn. Ngoài ra, trên bảng xếp hạng danh giá của “Billboard Hot 100 All-Time Top Artists”, Madonna chỉ xếp thứ hai sau “The Beatles” về độ thành công.

Nói về Madonna, các chuyên gia âm nhạc không đủ lời để tán dương, họ chỉ nói đơn giản rằng “Madonna là một di sản văn hoá của thế giới như Michael Jackson, một người là Vua, một người là Nữ hoàng của âm nhạc đại chúng. Madonna vượt hẳn phạm vi của một nghệ sĩ thông thường, âm nhạc của cô len lỏi vào trong đời sống của con người và biến nó trở thành một chỉ dẫn, một thông điệp về cuộc sống. Bạn là một khán giả yêu nhạc hay là một ca sĩ thì đều không thể không biết đến “Nữ hoàng Madonna”, người có khả năng dùng âm nhạc thay cho vũ khí và thay đổi cả một bộ mặt xã hội. Chúng ta có một nền văn hoá trong âm nhạc và nó gọi là di sản Madonna”.

Box:

Ở tuổi 57, Madonna là một trong những người phụ nữ nổi tiếng nhất thế giới. Năm 2000, sách Kỷ lục Guinness đã ghi nhận Madonna là “nữ ca sĩ thành công nhất mọi thời đại”. Đến nay, lượng đĩa bán ra của cô đạt hơn 350 triệu bản trên toàn thế giới.

Madonna hiện sống ở New York cùng 4 con: Lourdes (16 tuổi), con gái của cô với cựu huấn luyện viên Carlos Leon; Rocco (13 tuổi), con trai từ cuộc hôn nhân của cô với đạo diễn Guy Ritchie, cùng 2 con nuôi người Malawi là David Banda (8 tuổi) và Mercy James (7 tuổi).

Khôi Nguyên

(Viết cho con – một ngày lặng ở Bảo Lộc 2/5/2015)

Bắp Cải từng nói, con thích núi, con không thích biển. Mẹ cũng thế. Với mẹ, núi hiền lành hơn biển, núi có cỏ cây hoa lá, và hơn hết là núi có ký ức tuổi thơ của mẹ.

Đường lên Bảo Lộc thật đẹp, núi đồi trập trùng vây quanh. Ba hỏi Bắp Cải, con có thấy mây bay ngay trên đỉnh núi? Mây hòa vào núi. Qua cửa xe, Bắp Cải ngắm thích thú và như có phát hiện mới, con reo lên, mây là tên bé Mây đó.

Nhà mình đi chơi cùng với nhà chị Nghé. Hẹn một đêm nghỉ ở chùa Di Đà. Đường lên chùa rất đẹp, xung quanh là những đồi chè và cà phê xanh ngát. Có đoạn đường đất đá, lên dốc nhấp nhô và quanh co rất khó đi, nhưng cũng là cơ hội để trải nghiệm cảm giác “phượt” chút đỉnh.

1. Một chiều hoa sim tím

Chùa Di Đà nằm trên một ngọn đồi và được chăm chút tươm tất. Ấn tượng đầu tiên của mẹ khi vừa tới cổng là những bụi hoa sim tím. Những bụi sim thật to, đầy hoa và trái, được trồng dọc lối đi. Cây hoa mua tím ngắt cũng được trồng làm kiểng. Mẹ tìm hái cho Bắp Cải một trái sim chín, Bắp Cải chỉ cầm chơi không dám ăn, còn ba thì bảo không ngon, nhưng với mẹ, nó là thứ trái ngon lành tuổi thơ.  Ấn tượng đầu tiên của Bắp Cải là khoảng sân cỏ rộng và mát mẻ ngay phía trước. Bắp Cải mê đá banh lắm, đi đâu cũng đem sẵn trái banh. Hai cha con tranh thủ chơi liền, mẹ và Mây loanh quanh mấy bụi sim tím và hoa lá cành trong chùa.

2. Ánh trăng thượng huyền

Trời chiều mát dịu, không khí rất tươi mát và trong lành. Trời vào sẫm tối mà không có cảm giác nặng trĩu như thường ngày. Đêm ấy có trăng, ánh trăng thượng huyền. Trăng và sương lạnh. Lặng mà không cô tịch. Trời càng khuya thì sương càng dày. Chẳng biết giọt sương đọng trên lá hay là giọt mưa li ti?

Bữa tối ở chùa khá thịnh soạn, được ăn và trò chuyện cùng Sư Thầy. Đêm được ngủ êm ấm trên nhà sàn. Lần đầu tiên bọn trẻ được ngủ trên nhà sàn xinh xinh, phía trước có giàn hoa giấy rực rỡ. Đêm mát lạnh, nghe cả hơi sương.

Từ rất sớm, mẹ được đánh thức bởi hồi chuông ngân nga êm dịu, nghe như tiếng chuông của thầy Nhất Hạnh trong những bài pháp thoại. Sáng ra trò chuyện với Sư Thầy, mới biết Thầy từng ở tu viện Bát Nhã và từng tu học ở Làng Mai (Pháp).

3. Những em bé nhỏ và đường ra suối.

Quanh quẩn trong khuôn viên chùa có gần chục bạn nhỏ. Dù trai hay gái, tóc đứa nào cũng dài loe ngoe, áo quần dính đầy đất đỏ, đen nhẻm đen nhem. Các bạn nhỏ xíu, dễ thương, hiền lành như cọng cỏ, lại hay mỉm cười bẽn lẽn. Bọn trẻ khư khư kẹp nách cái chai nhựa đựng thành quả lao động của mình, là những trái sim chín.

Một chị gái học lớp 5, mà như em bé chừng 5 tuổi, nhỏ nhẹ hỏi mẹ bằng giọng dân tộc lơ lớ, cô có muốn tụi con dẫn ra suối không? Đi chứ. Bọn chúng vui vẻ đi trước, nhà mình và nhà chị Nghé theo sau. Đã sắp tối nên cổng ra suối bị khóa, mà bọn trẻ vẫn cứ đi tới. Mọi người chưa kịp hiểu thì bọn chúng đã luồn người trườn qua gọn lẹ dưới cánh cổng đang khóa! Với bọn trẻ, cánh cổng như không bao giờ đóng. Nhà chúng ở trong buôn gần đây, chúng đến chùa chơi, hái sim, hái mận, hái quýt, ra suối. Hòa thuận, vui vẻ và trật tự, chẳng thấy cãi nhau hay tranh giành nhau thứ gì.

4. Tuổi thọ của con gà là bao nhiêu?

Trong sân chùa Di Đà có khoảng 4, 5 con gà bự chảng. Bự nhất mà mẹ từng thấy. Thấy con gà to quá nên tự dưng mọi người đặt câu hỏi, tuổi thọ của con gà là bao nhiêu? Từ xưa giờ có thấy con gà nào chết vì già đâu.

Thầy bảo nó đã 5 tuổi. Thế Thầy có biết một con gà già thì nó thể hiện như thế nào không? Thầy bảo chưa biết, Thầy đang quan sát :)

Thế bạn có biết tuổi thọ của con gà là bao nhiêu không? Một số người cho rằng tuổi thọ của gà là 3 đến 4 năm, không đúng đâu nhe. Muốn biết, hãy nuôi một con gà và chăm sóc nó như nuôi một con chó!

Trong chùa còn có rất nhiều chó và mèo, bọn nào cũng ăn chay mà mập tròn, khỏe mạnh và rất hiền. Nó cứ lân la làm quen với mẹ đó, con thấy không?

Nhà mình không có nhiều thời gian ở đây, nhưng những thứ còn đọng lại trong lòng thì nhiều vô kể. Bắp Cải được nhìn thấy nhiều thứ mới mẻ, biết hoa sim hoa mua của mẹ (chắc chắn chẳng ấn tượng chi mấy), được đi ra suối và ngắm thác nước, được ngắm con gà to, biết được trái café, cây trà, được nhìn phóng xa tầm mắt… và được đá banh trên cỏ thỏa thích, đến giờ ăn phụng phịu mãi chẳng chịu vào.

Tạm biệt chùa, tạm biệt Sư Thầy, tạm biệt một ngày lặng mà nhiều niềm vui ở Bảo Lộc.

Bap Cai da banh

IMAG2443_2

Tuổi này của con đứa nào cũng dễ thương, mà có lẽ, với cha mẹ thì con cái của mình ở tuổi nào cũng dễ thương và bé nhỏ.

Mây của mẹ đã biết nói chuyện rất rõ ràng, phát âm chuẩn, biết hát vài bài ngắn ngắn với cái giọng Sài gòn rất dễ thương. Mây thường gọi má ơi má à, (cho) bú thèm đi má, hay nói từng lời rành rọt má-ơi má-đang-làm-gì-đó, ba-ơi-ba-đang-làm-gì-đó? Bé Mây thích tự mình mang giày, cởi giày, tự chọn áo… và thể hiện tính độc lập hơn anh trai ở cùng tuổi. Mây hay nói để-con-làm-cho. Dạo này con thường theo ba mẹ đưa anh trai đến trường, có khi con thập thò trước lớp anh, có khi mạnh dạn đi vào và chào cô giáo, mắt thì liếc liếc nhìn thèm thuồng cái không khí vui nhộn trong kia.

Mây rất thương anh Bắp Cải. Bắp Cải nói gì thì em gái nói y chang như thế. Bắp Cải chơi những trò điên cuồng khiến người lớn nhức nhối thì vẫn luôn có đứa em gái ủng hộ và cười theo ngặt nghẽo. Ấy là những lúc cùng nhau một phe, chứ đến khi thành hai phe thì mẹ muốn bỏ chạy luôn, chẳng biết phân xử thế nào. Mây còn nhỏ nhưng cũng không chịu thua, cũng la cũng hét, cũng giơ tay đòi đánh, ghê lắm nhe. Bắp Cải thuộc làu làu bài “Làm anh”, chứ mấy khi nhường em đâu. Nhưng mà vui, nhìn hai đứa trẻ bày ra trò này trọ nọ để chơi, líu lo ríu rít, dễ thương lắm.

Cuối tuần rồi ba mẹ đưa con đi sở thú. Hai đứa nhỏ đi sở thú mà chẳng hứng thú lắm với mấy con thú, Bắp Cải lấy máy hình chụp choẹt một bụi bông, được ba khen đẹp lắm mà chẳng thèm chụp nữa, đòi chuyển sang khu trò chơi. Cái sở thú một thành phố lớn như Sài Gòn mà khu trò chơi thiệt tệ, cũ kỹ, xanh xanh đỏ đỏ, vậy mà bọn trẻ cũng thích (thèm vì mẹ ít cho chơi ở mấy khu này lắm, sợ bệnh, thường thấy những khu public như vậy rất đông người chơi mà không bao giờ thấy được vệ sinh cả). Hồi nhỏ Bắp Cải chơi ở khu vui chơi một lần, đúng tuần sau bị bệnh tay chân miệng thấy thương.

Bắp Cải có nhớ là mẹ hay bảo mẹ đang nhức đầu, đừng làm phiền mẹ không. Mẹ đã trải qua một mùa nắng với cái đầu đau nhức, có khi đau nhiều, đau ít. Mà chẳng hiểu sao, lẽ ra ở tuổi này, mẹ phải khỏe lắm đây. Có thể do môi trường sống nắng nóng và khói bụi, hay mệt mỏi vì đang có con nhỏ? Thường ngày ông bà nội đã giúp giữ con để mẹ đi làm, nên cũng không thể nói là mệt mỏi vì con được. Mẹ cũng không thức khuya, giấc ngủ cũng không chập chờn, vậy mà ngày hôm sau vẫn thấy không khỏe. Chắn chắn rằng cái đầu thường đau đã ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống, nó khiến mệt mỏi và kiệt sức. Những lúc thế này, những lời dạy của Thầy Nhất Hạnh thật xa vời, nói đúng hơn mẹ không hề thực hành đựơc điều gì mà khi đọc mẹ đã rất tâm đắc. Mấy hôm nay mẹ đã nhẹ hơn. Lạy trời, ngày đó sắp đến!

Con trai con gái may mắn có cha có mẹ, có ông bà nội ngoại kế bên, con có đầy đủ tình yêu thương. Nhưng mẹ vẫn thấy thiếu thốn và thiệt thòi. Con đang thiếu những thứ mà lẽ ra đương nhiên phải có, một môi trường sạch để thở, cây cỏ tươi mát để ngắm, thức ăn sạch để nuôi dưỡng, và y tế giáo dục tốt để phát triển. Mà những thứ ấy giờ có vẻ là thứ xa xỉ bậc nhất ở Việt Nam… Mẹ mong lắm từ bác nông dân cho đến quan chức to biết nghĩ và thương cho những mầm non của đất nước. Hoa quả đâu cần phải to phải đẹp, chỉ cần sạch. Mà có vẻ ước mong của mẹ cũng quá xa xỉ!

Bài viết trên tạp chí Người Đẹp, số tháng 4.2015

(An Khôi)

Lịch sử mở mang bờ cõi nước ta trải dài suốt hơn 700 năm từ thế kỷ 11 luôn đẫm máu, mờ mịt khói lửa binh đao nam tiến. Nhưng có một cuộc mở cõi không đẫm máu, không rền vó ngựa hành quân, mà đẫm nước mắt mỹ nhân.

Hậu thế đã tốn biết bao giấy mực thương cảm lẫn luận công, tội của nàng – Công chúa Huyền Trân.

Làm dâu Chiêm Thành

Không lâu sau chiến thắng quân Nguyên lần thứ 3, năm 1293 vua Trần Nhân Tông nhường ngôi cho con, thái tử Trần Thuyên trở thành vua Trần Anh Tông. Thái thượng hoàng Trần Nhân Tông xuất gia tu Phật, vân du khắp nơi hoằng hoá đạo pháp. Mùa thu năm 1301, Thái thượng hoàng du ngoạn đến nước Chiêm Thành, được vua Chiêm Thành là Chế Mân tiếp đãi nồng hậu, mời ở lại trong cung điện Vijaya (Đồ Bàn) gần 9 tháng.

Chiêm Thành vốn là đồng minh với Đại Việt trong cuộc chiến chống quân Nguyên, quan hệ hai nước đang đà hữu hảo. Thượng hoàng một mặt cảm kích tài đức Chế Mân là vị vua anh hùng, mặt khác muốn đặt nền móng hoà thân lâu dài với Chiêm Thành vốn đã có nhiều oán hờn từ thời vua Lý Thánh Tông. Khi từ giã, Ngài hứa gả con gái là Công chúa Huyền Trân cho Chế Mân. Khi đó Chế Mân đã có hoàng hậu người Chiêm và chính thất hoàng hậu Tapasi, người Java (Indonesia ngày nay).

Mùa xuân năm 1305 vua Chế Mân cử sứ thần Chế Bồ Đài dẫn bộ đoàn đem vàng bạc châu báu, trầm hương, ngọc ngà… làm sính lễ sang Đại Việt cầu hôn Công Chúa Huyền Trân theo lời ước gả của Thượng hoàng. Triều đình Đại Việt có phần không ưng thuận cuộc hôn nhân dị tộc. Duy chỉ có Văn Túc Vương Đạo Tái và Nhập nội hành khiển Trần Khắc Chung chủ trương tán thành với điều kiện Chế Mân phải nạp thêm sính lễ gọi là “Lễ Nạp Trưng” theo tục lệ Đại Việt.

Năm 1306, Chế Mân tiến lễ dâng hai châu Ô, Rý (còn gọi là Lý) làm sính lễ rước công chúa Huyền Trân về Chiêm Thành. Sau khi nhận hai châu Ô, Rý, vua Trần Anh Tông đổi tên thành Thuận Châu, Hóa Châu rồi sai Đoàn Nhữ Hài vào kinh lý và đặt quan cai trị. Ô, Rý là vùng đất trải từ đèo Hải Vân Thừa Thiên đến phía bắc Quảng Trị ngày nay.

Mùa hạ năm 1306, vua Trần Anh Tông cử Trạng Nguyên Mạc Đĩnh Chi, Ngự Sử Đoàn Nhữ Hải và Hành khiển Trần Khắc Chung dẫn đoàn quan quân hộ tiễn Công chúa Huyền Trân xuất giá về Chiêm. Từ thủ đô Thăng Long ra đến bến sông Hồng, dân chúng tiễn đưa cầu bình an cho Công chúa dày đặc bến sông.

Công chúa tài sắc mới vừa độ đôi mươi phải xa lìa cung điện, xa lìa quê hương yêu dấu, ngàn dặm lênh đênh nghìn trùng sóng để làm dâu xứ lạ, sao mà không bịn rịn cảm thương? Về đến kinh thành Vijaya, Công Chúa Huyền Trân được Chế Mân (vua Jaya Sinhavarman III) sủng ái hết mực, tấn phong làm hoàng hậu hiệu Paramecvari.

Giải cứu Hoàng Hậu

Hoàng hậu Paramecvari sớm tìm được tình yêu với vị vua tài ba và hoà nhập với cuộc sống xứ Chiêm Thành. Cuộc sống phu thê giữa Vua và Hoàng Hậu đang trải qua những ngày tháng êm đềm hạnh phúc trong một giai đoạn yên bình của lịch sử, trong sự hòa thân tốt đẹp của hai quốc gia Việt – Chiêm, thì bất hạnh ập đến với Hoàng Hậu Paramecvari, với triều đình và dân tộc Chiêm Thành: vua Jaya Sinhavarman III băng hà vào tháng 5 năm 1307, năm Hưng Long thứ 15. Khi đó Hoàng Hậu Paramecvari đang mang trong mình giọt máu của Chế Mân. Cuộc hôn nhân vương giả do sự an bài lịch sử của hai quốc gia vừa tròn một năm thì bạc mệnh.

Theo tục lệ nước Chiêm (Ấn giáo), khi vua băng hoàng hậu phải cùng lên giàn hỏa trà-tỳ để tuẫn táng. Huyền Trân vì đang mang thai nên hoãn hoả thiêu theo lễ trà-tỳ, đợi sau ngày lâm bồn. Khoảng tháng 8 năm đó, nàng hạ sinh Thể tử Chế Đa Da cho hoàng tộc Chiêm.

Thế tử Chiêm sai sứ sang Đại Việt dâng voi trắng và cáo việc tang. Vua Trần Anh Tông hay tin, sợ rằng em gái phải lên giàn hoả, bèn sai Nhập nội Hành khiển Trần Khắc Chung, An phủ Đặng Văn sang Chiêm Thành mượn cớ viếng tang nhưng là lập mưu đưa công chúa Huyền Trân và thế tử Chế Đa Da về nước. Quan Hành khiển Trần Khắc Chung được giao trọng trách vì ông là võ tướng dũng mãnh, mà tài thương thuyết hùng biện cũng không kém.

Đến Chiêm Thành vừa kịp trước lễ tuẫn táng, Trần Khắc Chung nói với Thế tử Chế Chí rằng: “Bản triều sở dĩ kết hiếu với Vương quốc vì vua trước là Hoàn Vương, người ở Tượng Lâm, thành Điển Xung, là đất Việt thường: hai bên cõi đất liền nhau thì nên yên phận, để cùng hưởng hạnh phúc thái bình cho nên gả công chúa cho Quốc vương. Gả như thế vì thương dân, chứ không phải mượn danh má phấn để giữ trường thành đâu! Nay hai nước đã kết hiếu thì nên tập lấy phong tục tốt. Quốc vương đây mất, nếu đem công chúa tuẫn táng thì việc tu trai không người chủ trương. Chi bằng theo lệ tục bản quốc, trước hãy ra bãi bể để chiêu hồn ở trên trời, đón linh hồn cùng về rồi mới hỏa đàn sau” (dẫn theo Đại Việt Sử Ký Toàn Thư – Ngô Sĩ Liên).

Chế Chí nghe theo lời giải bày của Trần Khắc Chung, để Huyền Trân xuống thuyền ra giữa biển làm lễ chiêu hồn Chế Mân. Trần Khắc Chung đã phục thuyền nhẹ chực sẵn, đợi thuyền chở công chúa vừa ra khơi xa, lập tức xông tới cướp công chúa rồi dong buồm nhắm thẳng phương bắc. Tháng 8 năm sau (1308) Huyền Trân về tới Thăng Long. Cuộc giải cứu Huyền Trân thành công, nhưng Thế tử Chế Đa Da vẫn ở lại Vijaya.

Kế sách hoà thân Việt – Chiêm của Thái Thượng Hoàng Trần Nhân Tông từ đây sụp đổ.

Mối oan tình?

Tại sao sau hơn một năm ròng, đoàn thuyền giải cứu Huyền Trân mới trở về? Đó là mấu chốt của nghi án mối tình giữa Huyền Trân công chúa và quan Hành khiển thượng thư tả bộc xạ Trần Khắc Chung. Đại Việt Sử Ký Toàn Thư chép: “…Khắc Chung dùng thuyền nhẹ cướp lấy công chúa đem về, rồi tư thông với công chúa, đi đường biển loanh quanh chậm chạp, lâu ngày mới về đến kinh đô”.

Những sự kiện xoay quanh Huyền Trân đầy sóng gió và quan trọng như thế nhưng chỉ tìm thấy trong chính sử chỉ vài dòng ghi chép sơ sài. Cuộc giải cứu Huyền Trân quả thật kỳ bí, chắc chắn còn nhiều điều bí ẩn. Triều đại nhà Trần vì một lý do tế nhị nào đó mà chôn vùi sự việc. Điều này đã tạo nên một góc khuất, một vết gợn lịch sử, phủ một màn mây mù vào cuộc đời của nàng Công chúa nhà Trần, thêu dệt nên biết bao huyền thoại, bao mối nghi ngờ.

150 năm sau ngày giải cứu Huyền Trân, Sử thần Ngô Sĩ Liên buông lời chê trách nặng nề chuyện “tư thông”. Để rồi, hơn 700 năm sau, đó vẫn là một nghi án oan tình treo lửng lơ để hậu thế phải bận lòng suy xét.

Dù sao phải nhìn nhận cuộc giải cứu Huyền Trân thành công là có thực, quan Hành khiển Trần Khắc Chung vẫn được là bậc đại thần được trọng vọng, khi ông mất được truy phong tới chức Thiếu sư.

Tháng 8 năm Mậu Thân 1308, Huyền Trân về đến Thăng Long, thì đầu năm sau 1309 công chúa đầu gia Phật giáo ở núi Trâu Sơn (nay thuộc Bắc Ninh) dưới sự ấn chứng của quốc sư Bảo Phát. Công chúa thọ Bồ tát giới và được ban pháp danh Hương Tràng.

Ni sư Hương Tràng mất ngày mồng 9 tháng giêng năm Canh Thìn (1340). Dân chúng thương tiếc tôn bà là “Thần Mẫu” và lập đền thờ cạnh chùa Nộn Sơn. Ngày 9 tháng Giêng hàng năm trở thành ngày lễ hội đền Huyền Trân trên núi Ngũ Phong ở Huế.

Nước non ngàn dặm ra đi…Mối tình chi!

Mượn màu son phấn, Đền nợ Ô, Lý.

Xót thay vì, Đương độ xuân thì.

Số lao đao hay là nợ duyên gì?

IMAG2445_1 IMAG2448_1

(Bài viết trên tạp chí Người Đẹp, số 369, tháng 3.2015)

Chỉ cách một bước chân, hay đúng hơn chỉ một tầm mắt, bạn có thấy dòng đời vẫn mãi xoắn quanh. Lẫn trong những nhốn nháo thị phi đó, có đôi lần ta bắt gặp những ánh mắt vô hồn. Ánh mắt biết nhắc nhở ta nhìn lại mình, nhìn lại những mảng xám xịt để sống và tạo nên ánh ban mai đẹp đẽ phía trước, tô vẽ thêm những mảng màu tươi mới cho cuộc sống.

Những ánh mắt vô hồn

Hàng ngày tôi đi làm về trên con đường nhỏ, hun hút, lờ mờ ánh đèn vàng vạc. Con đường dọc khu công ty đường sắt đêm xuống cửa đóng im lìm. Khu chung cư đối diện cũng uể oải khép mình. Cả con đường khu trung tâm thành phố vì vậy như thêm hun hút. Bước đi trên con đường đó tưởng như nghe được cả bước chân mình, chỉ một mình, ngay cả cái bóng cũng nhàn nhạt. Khách lạ đường hẳn sẽ ngần ngại, nhưng với tôi, tôi thấy dễ chịu. Có lẽ, tôi đã thân quen cả con đường này, quen cả cái lờ mờ kỳ lạ của nó.

Có những khi, bên lề đường hắt bóng neon trắng lạ lẫm từ căn phòng nhỏ cửa mở, một nhóm nhỏ người đứng ngồi. Ánh neon trắng nhưng ám ảnh, nhóm người đứng ngồi bất an. Hay nói đúng hơn, tôi thấy bất lực, tôi nghẹt thở. Có khi bước chân dường như cùng nhịp với ánh đèn đỏ xoay tít của xe cấp cứu đậu thờ ơ ngay trước cửa. Hai sắc trắng đỏ nhưng u ám, phá vỡ ánh lờ mờ vàng vạc yên bình của bước chân và hơi thở.

Có những khi, giữa trời nắng chang chang của miền nhiệt đới mà thấy lạnh như run lên, một màu xám xịt tô vẽ ong ong trước mặt. Bên lề đường, hai người phụ nữ, một đã già, một dường như không nhận rõ tuổi tác, cơ mặt bà ta như đông cứng, ánh mắt vô hồn như bức vẽ. Không một giọt nước mắt. Nhưng vẽ ra cho tôi chỉ một màu xám xịt.

Ở đó, bên lề đường, sau tất cả là căn phòng gọi là “nhà vĩnh biệt”.

Chỉ cách vài bước chân, người ta vẫn mua bán, vẫn ăn uống. Cả một chợ trời nho nhỏ dường như xem căn phòng đó vô hình. Màu xám tô khắc mãi hẳn đã hóa thành trong suốt vô hình. Hoặc thoảng khi, vài ánh mắt và cái chỉ tay hiếu kỳ như lạc lõng tìm sang.

Chỉ cách vài bước chân, dòng xe chảy xoắn quanh tạo ra dòng đời bao nhiêu cái muốn lấp lánh. Chỉ đang thiếu một ánh mắt vô hồn. Địa ngục hay cõi thiên đàng, chẳng cần tìm đâu, chỉ cách vài bước chân, vài ý niệm, vài sắc trắng đỏ hay xám xịt.

… Và đôi dép vô chủ

“Thấy đôi dép đó hông? Nó còn ở đó nhưng ổng đi rồi…”. Đó là câu nói ám ảnh tôi khá lâu. Đến tận bây giờ, mỗi khi phải bước vào bệnh viện, tôi đều tự nhiên nhớ tới câu nói đó.

Hôm đó, tôi thăm ba của người bạn đồng nghiệp đang nằm điều trị ở bệnh viện Ung Bướu. Căn phòng hẹp có 6 giường. Hai giường trống nằm sát tường phía trong, giường bác nằm gần cửa. Bác bệnh nặng nhưng lạc quan vui vẻ, dí dỏm. Suốt buổi nói chuyện, gần như bác chỉ nói đến đứa con trai là niềm tự hào của đời bác. Nó học thế này, nó giỏi thế kia, tính nó thế nọ… Rồi bác vô tư kể về căn bệnh của mình, như đùa. Tôi từng vô phòng này 2 lần rồi, lần này là lần thứ 3, mà con biết phòng này là phòng gì không? Là “phòng thị thực đi thăm ông bà”, ai vô đây không quá 3 tuần là về quê luôn, ngon lành. Nói đoạn, bác cười phá lên sảng khoái. Đắng ngắt. Bác chỉ cái giường sát góc tường, thấy đôi dép đó hông? Nó còn ở đó nhưng ổng đi rồi, mới hôm trước ngồi ở chỗ này đánh cờ tướng với ổng, ông này ăn gian thấy mẹ, giờ ổng đi đánh cờ với ông bà rồi… Ổng u gì hổng nhớ nữa, mà u gì cũng “tèo” thôi. Bác khoe bác là kỷ lục ở đây rồi, vô lần thứ 3, người hiếm hoi vô phòng này rồi trở ra được, mà còn sống thêm 2 năm, vậy là ngon lành, là xịn nhất “chuồng” rồi! Có lẽ tôi chưa từng thấy ai vui tính như bác, lạc quan như bác, khi đang nằm trong căn phòng “thị thực ông bà” này.

Riêng tôi, gần như không nói được gì, chỉ vài lời thăm hỏi sáo rỗng, vô hồn. Cổ họng tôi nghẹn cứng. Đầu óc quay cuồng, ong ong. Vừa khi nãy, bước dọc hành lang vào đây, tôi tưởng mình lạc vào thế giới nào khác, thế giới của những ánh mắt vô hồn, trắng bệnh và trọc lóc. Ám ảnh.

Một tháng sau, bác đi.

Tôi nợ chính mình một dự định, một kế hoạch nói lên nỗi ám ảnh đó, có tràn ngập đôi mắt vô hồn, có cái giường trống hoác và đôi dép vô chủ…

Bên ngoài kia, dòng xe, dòng đời vẫn tấp nập, nhốn nháo thị phi.

(AN KHÔI)

Thay doi dep do hong

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.